Абмен шпіёнамі

Заўсёды непрыемна прызнаваць, што твой прагноз, нават вельмі прыгожы, ня спраўджваецца. Але варта гэта рабіць.

У панядзелак я выказаў меркаваньне, што арышт украінскага журналіста Паўло Шаройкі мог быць спосабам афіцыйнага Менску падсаладзіць Крамлю гаркаватую пілюлю ў выглядзе паездкі Аляксандра Лукашэнкі на саміт «Усходняга партнэрства». А Лукашэнка ўзяў ды і не паехаў. Ну, пры вялікай упартасьці я мог бы сказаць, што мэта ўсё ж была менавіта такая, проста Маскве падсаладжэньне аказалася не да смаку ці недастатковым.

Але напэўна справа ня ў гэтым. Аднак мяркую, што нейкая менавіта палітычная прычына ў гэтага арышту ўсё ж была, што ня ў тым справа, што КДБ злавіў журналіста на гарачым і пачаў раскручваць справу. І выглядае, што гэтая прычына ня надта глыбока і схаваная.

Беларускі шпіён

Мы паведамлялі, што СБУ яшчэ ў чэрвені ў Чарнігаве арыштавала грамадзяніна Беларусі, якога абвінавацілі ў шпіянажы на карысьць Расеі. Беларускі МЗС на гэты конт меў размову тады ж, у чэрвені, з паслом Украіны ў Беларусі Ігарам Кізімам.

У інтэрвію нашаму радыё пасол пра той выклік у МЗС распавёў наступнае: «Я думаў, можа, мяне знарок з гэтай нагоды выклікалі, каб выказаць незадаволенасьць дзеяньнямі ўкраінскай улады... Але з майго пункту гледжаньня, калі чалавек быў затрыманы і ў СБУ ёсьць доказы, што ён займаўся шпіёнскай дзейнасьцю, яго засудзяць. Пытаньне ня ў тым, ён беларускі ці які іншы грамадзянін. Прыкра, што гэта беларус, але пытаньне ў тым, на каго ён працаваў».

Пазьней, у кастрычніку, калі арыштаваны беларус працягваў заставацца за кратамі, прэсавы сакратар МЗС Беларусі Дзьмітры Мірончык зрабіў адмысловую заяву наконт затрыманага, ён сказаў, што «шпіёнскія справы заўсёды мутнаватые, але нават на іх фоне гэтая гісторыя вылучаецца» і запатрабаваў ад украінскіх уладаў «абʼектыўнага і непрадузятага расьследаваньня».

Гэтыя моманты — выклік пасла і адмысловая заява МЗС — сьведчаць пра тое, што Менск зважаў на гэтую справу, прычым на высокім дзяржаўным ўзроўні.

Таксама варта адзначыць, што ў ліпені, пасьля арышту ў Чарнігаве беларускага грамадзяніна, адбыўся афіцыйны візыт Аляксандра Лукашэнкі ў Кіеў, пазьней, пасьля кастрычніцкай заявы МЗС, адбылася сустрэча лідэраў Беларусі і Ўкраіны падчас іх адначасных візытаў у Арабскія эміраты. Можа на гэтых перамовах пытаньне арыштаванага ў Чарнігаве і не ўзьнімалася, аднак у любым выпадку вырашанае яно падчас іх не было.

Таксама для кантэксту варта дадаць, што арышт меркаванага шпіёна-беларуса быў, здаецца, першай падзеяй такога кшталту ў двухбаковых адносінах за ўсе гады незалежнасьці Беларусі і Ўкраіны. Ці не шпіёнілі яны адна супраць адной раней (што ўяўляецца сумнеўным), ці шпіёнілі, але злавіць шпіёнаў ні СБУ, ні КДБ не маглі, ці шпіёнілі, але глядзелі ў парадку ўзаемнасьці скрозь пальцы і залагоджвалі адпаведныя інцыдэнты без пагалоскі. Словам, арыштаў не было. А ў Чарнігаве першы раз адбыўся. І не залагодзілася.

«Кіруючыся прынцыпам узаемнасьці»

З улікам гэтага арышт Паўла Шаройкі выглядае зусім у іншым сьвятле. Прычым незалежна ад яго меркаванай віны. Калі Беларусь у рэчышчы гэтай справы абвясьціла persona non grata украінскага дыплямата, Кіеў на наступны дзень зрабіў тое самае адносна беларускага дыплямата такога ж рангу. Пры гэтым Украіна нават ні ў чым не абвінавачвала таго беларускага дыплямата, прэсавая сакратарка МЗС Украіны Марʼяна Беца патлумачыла, што Кіеў высылае яго «кіруючыся прынцыпам узаемнасьці».

Дык выглядае, што і арышт Паўло Шаройкі — справа хоць і зь іншай сфэры, але выкананая ў той жа лёгіцы — «кіруючыся прынцыпам узаемнасьці». Вы знайшлі нашага шпіёна (упершыню з 1991 году)? Мы знойдзем вашага. Гэтым, так выглядае, тлумачыцца і тое, што паведамленьні пра арышт украінскага журналіста далёка не адразу сталі здабыткам галоснасьці. Чаму? Напэўна таму, што гандляваліся, што ўжо ня проста прасілі за арыштаванага ў Чарнігаве, а прапаноўвалі абмен: вы вызваліце нашага, мы — вашага.

Чаму не дамовіліся — гэта, дарэчы, больш цікавае пытаньне, чым ступень віны аднаго і іншага.

Адносіны даражэй за асалоду пакараньня

І ў любым выпадку вельмі кепска, што гэтая сытуацыя працягваецца, што за кратамі застаюцца ўкраінец Шаройка і неназваны беларус. Так выглядае, што шкода, якую гэта ўжо нанесла двухбаковым адносінам і яшчэ нанясе, большая, чым шкода ад таго, што беларускаму і ўкраінскаму правасудзьдзю не ўдасца пакараць мацёрых шпіёнаў (нават калі яны сапраўды шпіёны, і пры гэтым мацёрыя).

Двухбаковыя адносіны паміж Беларусьсю і Ўкраінай ніколі не былі афіцыйна саюзьніцкімі, але працяглы час былі даволі прыязнымі і магчымасьці іх пагоршыць насамрэч надзвычай шырокія.

Памылковыя прагнозы вучаць асьцярожнасьці ў наступных. У Чарнігаўскай справе могуць быць невядомыя важныя чыньнікі, але пры астатніх роўных выглядае, што стары добры абмен шпіёнамі быў бы аптымальным варыянтам для абодвух бакоў.

У Беларусі арыштаваны ўкраінскі шпіён, здаецца, упершыню ў найноўшай гісторыі. Вось вам і «бурбалка», адмазка для Расеі за Брусэль.

Прэсавая канфэрэнцыя КДБ наконт арышту ўкраінскага журналіста не расставіла ўсе кропкі на «і» у гэтай справе.

Банальны факт: Беларусь — дыктарская краіна, дыктатарскія рэжымы ва ўсім сьвеце хварэюць на шпіёнаманію, яны здольныя ляпіць шпіёнаў з каго заўгодна, ў тым ліку і з людзей, якія да шпіянажу ня маюць ніякага дачыненьня.

Зь іншага боку, разьведную дзейнасьць, шпіянаж, пакуль ніхто не скасоўваў. Больш за тое, Украіна зараз знаходзіцца ў стане вайны. Гібрыднай, млявацякучай, неклясычнай, але зусім не мэтафарычнай, не халоднай. На тэрыторыі Ўкраіны ідуць баявыя дзеяньні, ёсьць баявое супрацьстаяньне, прынамсі і з удзелам замежных вайскоўцаў і ўжо бясспрэчна пры наяўнасьці падтрымкі суседняй дзяржавы.

Ну а на вайне як на вайне. У яе заўсёды шмат франтоў і адзін зь іх — фронт нябачнай, таемнай вайны, вайны шпіёнаў. Так было заўсёды, так будзе, пакуль людзі ваююць, і так ёсьць.

І, дарэчы, падчас вялікіх войнаў вельмі часта арэнай вайны шпіёнаў былі краіны-нэўтралы ці напалову нэўтралы. Шпіёнілі і на тэрыторыі ворага, дастаткова прыгадаць адну «чырвоную капэлу» — сетку савецкага шпіянажу ў Нямеччыне. Але шпіёнскім раем у найбольшай ступені былі такія краіны, як, скажам, Швайцарыя.

Ну дык і сучасная Беларусь — паўнэўтрал. Як бы і саюзьнік Расеі, але як бы і не ў адным вайсковым шыхце. І сёе-тое цікавае пра Расею і расейскую ваенную машыну ў Беларусі, празь Беларусь можна і даведацца, я мяркую.

Было б дзіўна, калі б украінцы не займаліся разьведкай у такой сытуацыі і ў такім месцы.

Гэта ніяк не зьяўляецца аргумэнтам, што менавіта Павал Шаройка быў адным з салдатаў гэтай нябачнай вайны. Хаця і не выключае такую гіпотэзу.

Рэч у тым, што праца журналіста і выведніка шмат у чым падобная. Кіно пра Джэймса Бонда, які мочыць ворагаў направа і налева і вызваляе красунь — гэта збольшага менавіта кіно. Звычайная праца разьведчыкаў — гэта найперш збор інфармацыі. Дык і ў журналістаў — таксама. І мяжа часта плыткая. Часам і журналісты ствараюць сеткі інфарматараў.

Вось абсалютна абстрактная гіпотэза. А калі, скажам, нейкі беларус ці нейкія беларусы падлічвалі расейскія эшалёны, якія прыбывалі на вучэньні «Захад-2017» і зьяжджалі з вучэньняў, і гэтая інфармацыя перадавалася ўкраінскаму журналісту.

Гэта шпіянаж? Ну як бы і не, нікому не забаронена сядзець на вакзале і лічыць хоць гурганоў, хоць цягнікі. А зь іншага боку, як бы і так, прынамсі, можна і так гэта інтэрпрэтаваць.

Магчыма, КДБ так і зрабіў, інтэрпрэтаваў як шпіянаж дзейнасьць, якую можна інтэрпрэтаваць і так і гэтак. А як інтэрпрэтаваць — гэта было ўжо палітычным рашэньнем, якое не КДБ прыняў.

Прачытаў у дыскусіях у ФБ паведамленьне адной журналісткі, што некалькі разоў бачыла, як Паўло Шаройку падвозілі альбо вазілі на машыне украінскага пасольства. У рэчышчы справы аб шпіянажы гэта хутчэй абяляе, чым абвінавачвае журналіста. Звычайна дыпляматы ня маюць звычкі вазіць на дыпмашынах калегаў з выведкі.

Маглі і проста падвозіць знаёмага, вядомага па Кіеву, які ніякага дачыненьня да выведкі ня мае. Але ў прынцыпе не выключана, што Шаройка меў нейкі нефармальны статус, па змаўчаньні ўзгоднены з беларускім бокам. Статус не зусім журналісцкі ці ня толькі журналісцкі, скажам так.

Не зьдзіўлюся, калі ў парадку ўзаемнасьці і ў Кіеве працуе нейкі беларускі журналіст, пра якога СБУ ведае, што кола яго абавязкаў не абмяжоўваецца выключна журналістыкай.

Іншая справа, чаму справу з Паўло Шаройкам давялі да арышту і сьледзтва. Беларусь і Ўкраіна — не саюзьнікі, але і не чужыя адна адной. Мяркую, што выведкі абедзьвюх краінаў як працавалі, так і працуюць у краінах-сёстрах.

Раней шурпатасьці, якія ад гэтага ўзьнікалі, вырашаліся келейна і канфідэнцыйна, дыплямат ціхенька ехаў дадому, асоба без імунітэту — таксама.

Ну а дадзеным выпадку зрабілі інакш, зламаўшы джэнтэльмэнскае пагадненьне, якое доўгі час існавала.

Калі стала вядома, што Лукашэнку запрасілі на саміт «Усходняга партнэрства», я напісаў блог, у якім выказаў меркаваньне, што ён туды паедзе, але пры гэтым «надзьме» нейкую прарасейскую «бурбалку», прадэманструе, і ня словам, а справай, што ён хоць і паедзе ў «логава ворагаў Расеі», аднак усёй душой за Расею. Нешта такое кшталту сьцяга Расеі на Параалімпіядзе ў Рыа, узьнятага чальцом беларускай дэлегацыі.

У Беларусі арыштаваны ўкраінскі шпіён, здаецца, упершыню ў найноўшай гісторыі. Вось вам і «бурбалка», адмазка для Расеі за Брусэль.

Ці быў Паўло Шарэйка насамрэч шпіёнам ці не — а для стварэньня «бурбалкі» гэта мае значэньне? Для стваральнікаў — не.

Мяркую і спадзяюся, што ў беларускай турме Паўло Шаройка не затрымаецца надоўга. І ў выпадку калі ён не шпіён, і ў выпадку, калі шпіён.

  • Оцени статью:
  • Проголосовало: 2
  • Балл: 5